Etyka świata starożytnego i chrześcijaństwa cz. 1

W historii filozofii kwestia etyki występuje na plan pierwszy najprzód u Greków po wojnach perskich. Odparcie perskiego kolosu despotycznego oddziałało nagle na mały lud Hellenów w sposób podobny, jak niedawne odparcie kolosu despotyzmu rosyjskiego na lud japoński. Za jednym zamachem lud Grecji stał się potęgą świata ówczesnego, władcą okrążającego go morza a przez to i panem handlu. I jak teraz z całą siłą wdzierać się zacznie wielki przemysł kapitalistyczny do Japonii, która dotąd znała tylko jego początki, tak po wojnach perskich Grecja, mianowicie Ateny stały się punktem centralnym ówczesnego handlu wszechświatowego, kapitał handlowy opanował ludem całym i potargał wszystkie tradycyjne stosunki społeczne i poglądy, które panowały dotąd nad każdym Grekiem i kierowały jego czynami. Każdy z nich przeniesiony został nagle w nowy świat społeczny – i to w świat tym bardziej nowy, im wyższe stanowisko zajmował w społeczeństwie, w którym stracił wszelkie oparcie tradycyjne i ujrzał się pozostawionym zupełnie sobie samemu. A jednak, pomimo pozornego braku wszelkich reguł życia, każdy odczuwał nie tylko potrzebę określonych reguł postępowania, lecz mniej lub więcej wyraźnie odczuwał również, że w duszy jego działa jakiś regulator postępowania, który pozwalał mu odróżniać dobre od złego, dążyć do dobra, odpychać zło.