Etyka epoki oświecenia cz. 4

Przyczyny tego nowego epikureizmu miały wiele podobieństwa do przyczyn epikureizmu starego, tak samo i rezultaty, do których doszły. Pomimo to w jednym punkcie zasadniczym stary epikureizm różnił się gruntownie od nowego. Stary epikureizm nie objawiał się jako przewrót tradycyjnych poglądów religijnych; umiał się do nich zastosować. Nie był bowiem nauką klasy rewolucyjnej, głosił nie walkę, lecz spokój używania. Raczej idealizm platonowski i teizm były nauką przewrotu tradycyjnych poglądów religijnych, nauką klas niezadowolonych.

Inaczej przedstawia się filozofią epoki oświecenia. Wprawdzie i ona miała swoje źródło konserwatywne, szczęście widziała w spokojnym używaniu, o ile była wyrazem potrzeb szlachty dworskiej, która z panującego w państwie absolutyzmu ciągnęła środki swej egzystencji. Ale w gruncie rzeczy była to filozofią najinteligentniejszych i najbardziej rozwiniętych oraz najśmielszych elementów wybijającej się burżuazji. To zaś nadało jej charakter rewolucyjny. Znajdując się z góry w sprzeczności z tradycyjną religią i etyką, filozofią ta, w miarę jak burżuazja wzrastała w siłę i świadomość swej potęgi, rozwijała się coraz bardziej w filozofię walki, w światopogląd, który zupełnie był obcy staremu epikureizmowi; w filozofię walki przeciw duchowieństwu i tyranom, — walki o nowe ideały.